ग्रामपंचायत शिरवाडे (वाकद)

शिरवाडे (वाकद) हे महाराष्ट्र राज्यातील नाशिक जिल्ह्यातील निफाड तालुक्यातील एक प्रगतशील व ऐतिहासिक गाव आहे. २०११ च्या जनगणनेनुसार या गावाची लोकसंख्या सुमारे २,०८४ आहे. गावामध्ये जिल्हा परिषद प्राथमिक शाळा, अंगणवाडी केंद्रे व व्यायामशाळा अशा शैक्षणिक व शारीरिक सुविधा उपलब्ध आहेत. तसेच मंदिरे, सामुदायिक सभागृह, पाणीसाठवण, सार्वजनिक विहिरी व शेततळी अशा धार्मिक व सामाजिक सुविधा देखील आहेत.

गावातील बहुतांश लोकांचा मुख्य व्यवसाय शेती असून ऊस, द्राक्ष, कांदा, मका व कापूस ही प्रमुख पिके घेतली जातात. द्राक्ष व ऊस या पिकांच्या लागवडीमुळे गावातील शेतकऱ्यांना चांगले उत्पन्न मिळते.

शिरवाडे (वाकद) ग्रामपंचायतीत विविध शासकीय योजना प्रभावीपणे राबविल्या गेल्या आहेत. घरकुल योजना अंतर्गत अनेक घरांना लाभ मिळाला आहे. स्वच्छ भारत अभियान अंतर्गत गावाने खुले शौचमुक्त (ODF) दर्जा मिळवला आहे. जलसंधारण व पाणीपुरवठा योजना अंतर्गत गावात पाणीपुरवठा नियमित करण्यात आला आहे.

ग्रामपंचायत सरपंच, उपसरपंच व सदस्य मिळून गावाचा सर्वांगीण विकास घडवून आणतात. ग्रामपंचायतीचे निर्णय लोकसहभागातून घेतले जातात.

शिरवाडे (वाकद) गाव आज निफाड तालुक्यातील एक आदर्श व सर्वांगीण विकासाकडे वाटचाल करणारे गाव म्हणून ओळखले जाते.

शिरवाडे (वाकद) हे गाव निफाड तालुक्याच्या ठिकाणापासून सुमारे ३० कि.मी. अंतरावर वसलेले आहे, तर नाशिक जिल्हा ठिकाणापासून अंदाजे ८२ कि.मी. अंतरावर आहे. गावाचे एकूण क्षेत्रफळ ७७३ हेक्टर असून ग्रामपंचायतीमध्ये काही वार्डांचा समावेश आहे. एकूण ४६३ कुटुंबे येथे वास्तव्यास असून, लोकसंख्या २,०८४ आहे. त्यामध्ये १,०७० पुरुष व १,०१४ महिला यांचा समावेश होतो.

गावाचा भौगोलिक विस्तार प्रामुख्याने सपाट प्रदेशात असून शेतीयोग्य जमीन मोठ्या प्रमाणात आहे. गावाच्या हद्दीतून लहान नाले व ओढे वाहतात, ज्यामुळे पिकांना पाणीपुरवठा होण्यास मदत होते. येथे हवामान उष्णकटिबंधीय आहे; उन्हाळ्यात तापमान साधारणतः ३७–३९°से. पर्यंत जाते, तर हिवाळ्यात तापमान १०–१२°से. पर्यंत खाली येते. पावसाळ्यात सरासरी ६० ते ७० से.मी. पर्जन्यवृष्टी होते.

शिरवाडे (वाकद) गाव ऊस, द्राक्ष, कांदा व मका उत्पादनासाठी प्रसिद्ध आहे. परिसरात पाणलोट क्षेत्राचा विकास झाल्यामुळे जलसंधारणाची व सिंचनाची चांगली सोय उपलब्ध आहे.

शिरवाडे (वाकद) गावाचे लोकजीवन साधे, श्रमप्रधान व पारंपरिक आहे. शेती हा येथील मुख्य व्यवसाय असून द्राक्ष, ऊस, कांदा, मका व हंगामी भाजीपाला पिके मोठ्या प्रमाणावर घेतली जातात. शेतीसह काही लोक दुग्धव्यवसाय, कुक्कुटपालन व लघुउद्योग यामध्येही कार्यरत आहेत.

गावात विविध सामाजिक, सांस्कृतिक व धार्मिक परंपरा जोपासल्या जातात. गावात दरवषी होळी नंतर ०९ दिवसांनी पिरसाई बाबाची यात्रा भरवली जाते. नवीन गव्ह्याच्या पिठापासून मलिदा बनवून प्रसाद म्हणून वाटला जातो.  वर्षभरात साजरे होणारे उत्सव, सण आणि गावात भरवला जाणारा साप्ताह गावाच्या एकतेचे दर्शन घडवतो. गणेशोत्सव, होळी, दिवाळी, नवरात्र तसेच स्थानिक देवतांच्या पूजांना विशेष महत्त्व आहे.

येथील लोक मेहनती, मदतशील व अतिथी देवो भव या विचाराने वावरणारे आहेत. स्त्रियांचा सहभाग ग्रामविकास व स्वयंसाहाय्य गटांद्वारे मोठ्या प्रमाणात दिसून येतो. तरुण वर्ग शिक्षण, खेळ आणि रोजगाराच्या संधी शोधत प्रगतीच्या दिशेने वाटचाल करीत आहे.

शिरवाडे (वाकद) च्या लोकजीवनात पारंपरिक ग्रामीण संस्कृतीसोबतच आधुनिकतेची झलकही दिसते, ज्यामुळे गावाचा विकास आणि एकात्मता दोन्ही जोपासले जातात.

शिरवाडे (वाकद) गावाचे सांस्कृतिक जीवन समृद्ध आणि विविधतेने नटलेले आहे. येथे वर्षभर विविध धार्मिक, सामाजिक व सांस्कृतिक कार्यक्रम आयोजित केले जातात. गावातील प्रमुख देवतांच्या पूजाअर्चा व साप्ताह यामुळे ग्रामस्थांमध्ये एकोपा आणि श्रद्धेची भावना दृढ होते.

   गावात दरवर्षी पिरसाई बाबांची यात्रा भरते. साधारणपणे मार्च महिन्यात ही यात्रा असते.गावातील हिंदू - मुस्लिम बांधव एकत्र येऊन ही यात्रा भरवतात. नवीन गव्हापासून तयार केलेला मलिदा प्रसाद म्हणून वाटतात.

गणेशोत्सव, नवरात्र, दिवाळी, होळी यांसारखे सण गावात उत्साहाने साजरे केले जातात. या सणांमुळे गावातील मुलं, तरुण व वयोवृद्ध सर्वच वयोगट एकत्र येऊन आनंदोत्सव साजरा करतात.

गावात लोककला, कीर्तन, भजन आणि पारंपरिक खेळ यांचा विशेष प्रभाव दिसून येतो. पिढ्यान्पिढ्या चालत आलेल्या परंपरा जपतानाच नवीन पिढी आधुनिकतेशी जुळवून घेते.

स्त्रियांचा सहभाग ग्रामविकासात तसेच सांस्कृतिक उपक्रमांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर असतो. स्वयंसहाय्य गटांद्वारे महिला सामाजिक व आर्थिक प्रगतीत योगदान देतात.

यामुळे शिरवाडे (वाकद) गावाचे लोकजीवन परंपरा आणि आधुनिकता यांचा सुंदर संगम साधत आजही एकात्मतेने टिकून आहे.

• ग्रामदैवताचे मंदिर – गावातील प्रमुख देवता पैकी दक्षिणमुखी हनुमान  मंदिर हे गावकऱ्यांचे श्रद्धास्थान असून येथे दरवर्षी हरीनाम साप्ताह सारखे धार्मिक कार्यक्रम आयोजित केले जातात.

• पिरसाई बाबा मंदिर  - हिंदू - मुस्लीम  ऐक्याचे प्रतिक असलेले हे मंदिर असून, साधारणपणे  मार्च महिन्यात जत्रा भरते. 

• नित्य तुळजेस्वर महादेव  मंदिर – गावाच्या मध्यवर्ती भागात असलेले हे मंदिर उत्सव व सणासुदीला ग्रामस्थांच्या भेटीगाठींचे केंद्र असते.

• शेती क्षेत्र व द्राक्षबागा – शिरवाडे (वाकद) द्राक्ष व ऊस उत्पादनासाठी प्रसिद्ध आहे. गावातील हिरवीगार शेते, द्राक्षबागा आणि उसाची शेती पाहण्याजोगी आहे.

• जलसंधारण प्रकल्प – पाणलोट क्षेत्राचा विकास व जलसंधारणाची चांगली सोय यामुळे परिसरात नैसर्गिक सौंदर्य खुलून दिसते.

मुखेड (४ किमी), मनोरी बु. (६ किमी), मुखेड (७ किमी), देवगाव (७ किमी), कानळद (३ किमी) ही शिरवाडे (वाकद )च्या जवळची गावे आहेत. शिरवाडे वाकद पूर्वेस येवला तालुका, पश्चिमेस निफाड तालुका, पश्चिमेस सिन्नर तालुका आणि उत्तरेस चांदवड तालुका यांनी वेढलेले आहे.

शिरवाडे (वाकद) च्या जवळ येवला, कोळपेवाडी , लासलगाव , कोपरगाव ही शहरे आहेत.